Deireadh an Fhómhair Linn

Is soiléir fén dtaca so go bhfuil an samhradh imthithe slán uainn. Ní’l aon amharc ar na fáinleoga anso i Mainistir Fhear Maí, cé go dtuigtear dom go bhfuil roinnt díobh fós le feiscint thiar i gCiarraí. Le cúpla lá anuas, tá gálaí gaoithe is ceathanna uafásacha istoíche agus gan ach fo-radharc ar an ngréin isló. Tá na tráthnónta ag éirí níos giorra de réir a chéile agus beidh an oíche níos sia ná an lá gan ró-mhoill. Tá an geimhreadh ag teacht, ní’l aon dabht fén spéir faoi!

Dá bharr san, táim thar n-ais ins an linn snámha don chuid is mó agus ní’l fonn dá laghad orm bheith istigh ins an Abhainn Mhóir nó ins an lochán ar Chnoc an Aonaigh nó ins an bhfairrge fiú. Ag an am gcéanna, táim thar n-ais ag an ollscoil ag tosnú mo thríú bliana ann ag déanamh céim san eiceolaíocht. Maidin Chéadaoin, bíonn sé de nós agam dul isteach chuig an linn snámha ins an Muirdíg agus bualadh le Lisa Cummins i gcomhair caife i ndiaidh san – comhartha maith go bhfuil sé ‘na gheimhreadh againn! An tseachtain seo, do tháinig aoi speisialta im’ theannta: Tara Diversi ón Astráil… Do bhí maidin (is tráthnóinín) ana-dheas ag an dtriúir againn ag ráiméis fé gach aon tsaghas ruda a bhaineann leis an snámh fén aer. Bail ó Dhia ar bhuachaill-chara Tara go raibh air éisteacht linn!

Sin é an scéal mar atá sé fén dtráth so. Ní’l mórán eile le rá agam, i ndá ríribh, ach go bhfuil an-chuid obair le déanamh agam maidir le cúrsaí oideachais! Táimíd ag tnúth le rás deireanach an tséasúir ó Inis Earcáin go Dún na Séad an deireadh seachtaine seo chugainn agus go mór mhór le Comhdháil Dhomhanda an tSnámha fén Aer a bheidh á reachtáil i gCorcaigh an deireadh seachtaine dar gcionn. Sin é go fóillín…

Ailt Bhainteacha:

Advertisements

Lá breá Bealtaine buailte linn…

“Más maith is mithid!”

Roinnt laetha ó shin, do scríobhas alt beag fé theacht na bhfáinleog na bliana so agus an t-áthas mór a bhaineann leis an dteacht san. Do bhíos ag caint an lá úd fé shéasúr an Earraigh ach, más cuimhin leat, do thosnaigh an t-Earrach gaelach ar lá ‘le Bríde, an chéad lá de Mhí Feabhra! Má thosnaíonn an t-Earrach gaelach go luath, tosnaíonn an Samhradh gaelach go luath chomh maith – indiu ‘sea thosnaíonn sé!

Grianghraf – John O'Connell

Radharc na nGaibhlte ó Charn Tiarna, Mainistir Fhear Maí indé, lá deireanach den Earrach. (Grianghraf: John O’Connell)

Anois, Lá breá Bealtaine buailte linn, an féar a’ fás, an t-uaine ag teacht ar na crainn, an Samhradh fada amach romhainn agus teas na gréine a’ druidim linn, tá spiorad abhfad níos dearbhthaí timpeall na h-áite agus táimíd go léir ag tnúth go mór le spraoi an tSamhraidh! Caithfead dul ar ais chuig an staidéar dian – an ndúirt duine éigin rud faoi scrúduithe? ‘Siad na “scrúduithe” an t-aon rud uathbhásach fén Samhradh…

Ailt Bhainteacha:

Gluais Téarmaí Snámha

Ní fhuil aithne agam ar aon ghluais téarmaí snámha sa Ghaelainn. Tá an-chuid scríobhtha i mBéarla agus i dteangacha eile ag daoine ar nós Steven Munatones agus leithéid. Dá bharr san, do bheartaíos féin ar roinnt téarmaí a bhaineann leis an snámh fén aer a chur le chéile ins an mblagphost so. Tá Seachtain na Gaeilge tar éis tosaithe Dé Luain seo agus is iorúnach an tseachtain é seo chun an blagphost so a sheoladh.

Pictiúr – Seachtain na Gaeilge

amharclíne bain (gu: amharclíne, ai: amarclínte, gi: amharclínte) line of sight

bac br (abr: bacadh, aidbhr: bactha) impede

bád fir coimhdire (gu: báid choimhdire, ai: báid choimhdire, gi: bád coimhdire) escort boat

baoi fir casaidh (gu: baoi chasaidh, ai: baoithe casaidh, gi: baoithe casaidh) turn buoy

beathaigh br (abr: beathú, aidbhr: beathaithe) feed

briota fir (gu: briota, ai: briotaí, gi: briotaí) chop (wave)

bristeach fir (gu: bristigh, ai: bristeacha, gi: bristeacha) breaker (wave)

capall fir bán (gu: capaill bháin, ai: capaill bhána, gi: capall bán) whitecap (wave)

cárta fir buí (gu: cárta bhuí, ai: cártaí buí, gi: cártaí buí) yellow card

cárta fir dearg (gu: cárta dhearg, ai: cártaí dearga, gi: cártaí dearg) red card

clár fir bán (gu: cláir bháin, ai: cláir bhána, gi: clár bán) whiteboard

cuaird bain (gu: cuarda, ai: cuarda, gi: cuarda) lap

cúrsa fir (gu: cúrsa, ai: cúrsaí, gi: cúrsaí) course

dearcadh fir (gu: dearcaidh, ai: dearcthaí, gi: dearcthaí) sighting

deargadh fir (gu: deargtha) chafing

hiodráitigh br (abr: hiodráitiú, aidbhr: hiodráitithe) hydrate

hiodráitiúchán fir (gu: hiodráitiúcháin) hydration

hipirteirme bain (gu: hipirteirme) hyperthermia

hipiteirme bain (gu: hipiteirme) hypothermia

iompar fir mí-spórtúil (gu: iompair mhí-spórtúil) unsportsmanlike conduct

ionadú fir (gu: ionadaithe, ai: ionaduithe, gi: ionaduithe) positioning

lanailin bain (gu: lanailine) lanolin

maide fir beathaithe (gu: maide bheathaithe, ai: maidí beathaithe, gi: maidí beathaithe) feeding pole

moltóir fir (gu: moltóra, ai: moltóirí, gi: moltóirí) judge

oifigeach fir (gu: oifigigh, ai: oifigigh, gi: oifigeach) official

paca fir tosaigh (gu: paca thosaigh, ai: pacaí tosaigh, gi: pacaí tosaigh) lead pack

painéal fir tadhaill (gu: painéil thadhaill, ai: painéil thadhaill, gi: painéal tadhaill) touchpad

plúch br (abr: plúchadh, aidbhr: plúchta) box in

réiteoir fir (gu: réiteora, ai: réiteoirí, gi: réiteoirí) referee

snámh fir fadraoin (gu: snámha fhadraoin) long distance swimming

snámh fir faoin aer (gu: snámha faoin aer) open water swimming

sruth fir (gu: srutha, ai: sruthanna, gi: sruthanna) current

suaill bain (gu: suaille, ai: suaillí, gi: suaillí) swell

téigh br ar foscadh (abr: dul ar foscadh, aidbhr: dulta ar foscadh) draft

tonn bain (gu: toinne, ai: tonnta, gi: tonn) wave

uisce fir garbh (gu: uisce gharbh, ai: uiscí garbha, gi: uiscí garbh) rough water

Ní rud cuimsitheach é an ghluais seo ar aon chor – tá sé ar intinn agam ceann abhfad níos cuimsithí a chur i gcló am éigin sa todhchaí. Tá súil agam go méadóidh pobal Gaelainne an tsnámha amach anso agus go gcuirfear achmhainní agus eachtraí fiú ar fáil as Gaeluinn!

Foinsí Úsáidte:

River Blackwater explored on “Abhainn” tonight…

At 19:30 tonight, the second episode of Series Four of “Abhainn” will be broadcast on RTÉ One. This programme will follow the course of the River Blackwater in Munster from its source in the Mullaghareirk Mountains on the Cork/Kerry border to where it enters the sea at Youghal Bay on the Cork/Waterford border. Swimming in the Blackwater in Fermoy will feature about halfway through. Here is the trailer for the series:

The programme will be broadcast in Irish but there will be English subtitles. Cláracha Gaeilge are doing a great job with these series about Ireland’s rivers. Past episodes can be found on RTÉ Player and the one about the An Laoi (the River Lee) is well worth the watch of you get a chance.

Related Articles:

Sraith Nua den Chlár “Abhainn” ag Tosnú Dé Luain

Dé Luain, beidh sraith nua den chlár teilifíse “Abhainn” ag tosnú ar “RTÉ One” ag a leathuair tar éis a seacht sa tráthnóna. Beidh trí chuid ins an tsraith seo: ceann fén mBearbha, ceann fén Abhainn Mhóir agus ceann fén Éirne. Ins an dara chuid, an ceann fén Abhainn Mhóir, bead-sa ag snámh ins an abhainn agus ag caint beagáinín mar gheall ar stair snámha na h-Abhann Móire i Mainistir Fhear Maí agus fén draíocht atá ag baint le n-a bheith ag snámh sa n-abhainn.

Is as Gaelainn atá an clár so agus, dar liom, tá sé i measc na gcláracha is áilne atá déanta ag roinn na gCláracha Gaeilge in RTÉ ins na blianta beaga anuas. Tá clár den chéad scoth fé Abhainn na Laoi déanta acu is do ba chóir duit féachaint air má tá seans agat.

Ailt Bainteacha:

Naisc Sheachtracha:

Snámh Timpeall ar Oileán Chléire: An Snámh Féin

Grianghraf – Tom McCarthy

Réidh chun tosnú – maidin cheomhar a bhí inti…

Do bhaineamair Cléire amach píosa beag roimh mheán lae. Do bhaineas mo chuid éadaí uaim is do chuireas mo chulaith snámha, mo chaipín is mo spéaclaí snámha orm. Ní rabhas ró-fhuair ar aon chor agus mé amuigh fén aer, ach do bhí ‘fhios agam nárbh amhlaidh a bheadh an scéal agus mé istigh sa bhfarraige! Do chuireas súil isteach ar an uisce fuair dorcha agus do léimeas isteach ann. Do chuas díreach go dtí an fánán chun tosnú, ach níor thánag amach air (dúirt John liom ná beadh sé sin ró-shláintiúil mar do bhí an fánán thar a bheith sleamhain agus an taoide ‘n-a lag trá). Tar éis mo lámh do chur ar an bhfánán, do bhíos tosnaithe!

Caithfead á admháil gurbh fhuair gur mhothaíos an t-uisce, do bhíos neirbhíseach dá bharr agus níorbh aon chabhair dom é go raibh an t-uisce chomh dorcha san ag an am chéanna. Ach do dheineas iarracht airsean do chur go cúl m’intinne! Agus mé ag snámh timpeall ar an gcéad chúinne an Oileáin, Pointe an Chuais Leathain, do bhí scataí éan (forachain dubha, crosáin agus mar sin de) ag eitilt timpeall orm. Ní raibh an radharc fúm chomh deas san, ámhthach! Do bhí smugairlí rón de gach aon tsaghas ag teacht im’ radharc, cinn nár airíos riamh fúthu san áireamh… Do bhí sé glan dearmhadta agam go dtí seo – do bhíomair ag dul timpeall ar an Oileán ar deiseal.

Grianghraf – Tom McCarthy

Ag snámh siar ó dheas ag Pointe an Chuais Leathain.

Grianghraf – Tom McCarthy

Tonnta ag briseadh that Charraig Liúir, táim-se i n-áit éigin ‘n-a measc!

Dob é an chéad sprioc eile ná Carraig Liúir, carraig mhór atá suite díreach fé imeall an uisce cúpla slat ó bhun na n-aillte. Do bhí na tonnta ag briseadh thar a cionn an lá so agus níor mhian liom-sa snámh idir ise agus an aill ar aon chor, ach dúirt John liom go ndéanfadh sé ciall dá ndéanfainn é. Mar sin, do dheineas é, do bhí sceitimíní orm, gan aon dabht, ach do bhí an tslí abhfad ní ba ghiorra ná mar a bheadh sí ar an dtaobh thall di. Tar éis dom bualadh leis an mbád airís do bhí beathú agam. Dob é a bhí ins an mbeathú ná uisce te, carbohydrates agus proteinHigh5 an t-ainm atá ar mo rogha bheathaithe.

Grianghraf – Tom McCarthy

Ag gabháil trasna an Inbhir, níl aon chomhartha de na deilfeanna nó na róin…

Níorbh fhada go dtí go rabhamair ag Pointe na Boilge agus díreach chun an Inbhir do thrasnáil. Deirtear liom go raibh roinnt deilfeanna agus rónta ag snámh im’ thimpeall ag an bpointe seo ach níor chonac-sa aon cheann acu! Níor thóg sé mórán ama chun an Inbhir do thrasnáil ach an fhad is a bhíomair ag dul chun cinn do bhí na fairrgí ag eirí i n-airde. Agus Ballán na nDeargán, an pointe is faide ó dheas ar an Oileán, bainte amach againn, do bhí an fharraige go trom. Do bhíos i n-ann Carraig Aonair d’fheiscint ó am go chéile. ‘Sea ansan do tháinig an t-amhrán san isteach im’ chionn:

Agus tú ag féachaint ar an gcarraig sin, Carraig Aonair, ní h-éasca gan smaoineamh ar an líon daoine a d’fhág an saol so ins na fairrgí timpeall uirthi. Tar éis tamaillín, do bhíomair ag Ceann Cléire! Do bhí an-áthas orm agus an pointe seo bainte amach agam, mar do bhí ‘fhios agam go raibh ní ba mhó ná leath den tsnámh déanta agam. Do bhí an-chuid cúr ins an uisce ag an bpointe seo chomh maith, ach níor chuir seisean isteach go mór orm mar do bhí taithí maith agam ar chúr agus rudaí eile den tsórd san de ó bheith ag snámh ag Cnoc an Rois i gCionn tSáile.

Grianghraf – Tom McCarthy

Ag snámh tríd an gcúr ag Ceann Cléire.

D’fhágamair Ceann Cléire ‘n-ár ndiaidh is do thosnaíomair ag dul soir ó thuaidh airís. Níorbh fhada go raibh Dún an Óir (Caisleán Chlann Uí Dhrisceoil) tagtha ‘n-ár radharc. Sara ‘bhfad, do bhíomair ag Trá Chiaráin, an áit ‘n-a thagann an bád farantóireachta i dtír ar Chléire. ‘Sea anso do fuaireamair faoiseamh éigin ó na tonnta, ach dob é an fadhb ná go raibh na smugairlí rón ag fáil faoiseamh anso chomh maith agus fuaireas roinnt stoingí maithe uathu! D’eirigh an rud go léir abhfad ní b’éasca i ndiaidh sin mar do bhíomair faoi scáth an Oileáin is do bhí sruth na taoide ag tabhairt cabhair dúinn…

Grianghraf – Tom McCarthy

Ag snámh cúpla céad slat amach ó Dhún an Óir, an ghrian ag silleadh solais is teasa orainn fé dheireadh!

Agus sinn ag teacht timpeall an chúinne dheireanach den tsnámh, do bhí an sruth mar abhainn ag rith trí Shúnta an Ghaisceanáin! Tar éis 3 h-uaire 47 nóiméad 32 soicind do chaitheamh ins an uisce, do thánag i dtír ag an fánán i gComalán airís. Go dtí an pointe seo, níor inis éinne teocht an uisce dom – 11.5ºC – do bhí an t-áthas orm ná raibh sé sin ar eolas agam roimis an snámh! Tar éis dom ‘bheith gléasta airís, do chuaigh roinnt de na fir a bhí ar an mbád ag tumadóireacht ar feadh tamaill is do shnámh Tom isteach i bpluais fairrge ar thóir na craice! Agus an méid sin déanta againn, do chuamair thar n-ais go Dún na Séad agus abhaile linn go léir.

This slideshow requires JavaScript.

Ailt Bainteacha:

Snámh Timpeall ar Oileán Chléire: Réamhrá

I dtosach mhí Iúil anuraidh, do dheineas turas snámha ó Dhún na Séad i n-Iarrthar Chorcaí go dtí an fánán i gComalán ar Oileán Chléire, 8.0 km sa tslí, i dteannta le Ned Denison. Lá breá samhraidh a bhí ann is do bhí turas an-taitneamhach ag an mbeirt againn, cé ná raibh an t-uisce ní ba theo ná 12ºC! Do bhí fairrgí breátha móra linn agus sinn ag gabháil thar bráid Inis Earcáin agus ag trasnáil Shúnta an Ghaisceanáin, ach fós féinig, do bhí an 8.0 km i n-iomlán curtha ‘n-ár ndiaidh againn díreach laistigh de 2 h-uaire a’ chloig. Tar éis an snámha san ‘bheith déanta agam, do theastaigh uaim abhfad níos mó snámha ‘dhéanamh ins an gceantar áirithe sin…

Grianghraf – Owen O'Keefe

Bean Lót, Dún na Séad ag féachaint amach ar Inis Earcáin, Cléire taobh thiar di.

Tar éis iarracht teipthe ar snámh timpeall ar Inis Uí Dhrisceoil le Steven Black agus David Merriman, do cheapas gur shmaoineamh deas dob ea é snámh timpeall ar Oileáin Chairbre go léir! Ag deireadh mhí Lúnasa, do dheineas snámh timpeall ar Inis Earcáin, le Lisa Cummins ar an mbád tacaíochta, agus an lá ‘n-a dhiaidh do dheineas-sa ‘gus Gábor Molnár snámh timpeall ar Inis Uí Dhrisceoil. Níor shnámh éinne timpeall ar an dá oileán san riamh roimis sin! Agus an samhradh ag dul uainn, do shnámhas timpeall ar Inis Píc le Steven Black agus Severin McCullagh chomh maith le cúpla rón… Do bhí trí oileán déanta agam roimh dheireadh an bhliain 2011 is do bhí dhá oileán eile breactha síos agam i gcomhair 2012. Oileán Chléire dob ea an chéad cheann acu.

Grianghraf – Lisa Cummins

Ag snámh timpeall ar Inis Earcáin i mí Lúnasa anuraidh…

Oileán álainn is ea Cléire. Tá sí suite 8 km amach ó Dhún na Séad agus tá sí 5 km ar fhad is 2 km ar leithead. Tá thart ar chéad duine ag maireachtaint go buan uirthi agus ceantar Gaeltachta oifigiúil is ea í, ciallaíonn sé sin gurb í an Ghaelainn príomhtheanga mhuintir an Oileáin. Ag tosnú agus ag críochnú ag an bhfánán i gComalán ar an dtaobh thoir den Oileán, tá 13.2 km sa turas timpeall uirthi. Ní dealraíonn an fad san ró-olc, ach is deacair an dubhshlán a mheas go díreach de réir an fhaid ins an bpíosa fairrge áirithe sin de bharr sruthanna taoide, gaoithe agus mar sin de – braitheann an rud go léir ar an aimsir, mar aon le gach aon rud eile i n-Éirinn!

Grianghraf – Owen O'Keefe

Ar bhord an Amy-K roimis ár bhfágaint na mórthíre chun Chléire.

Ar 4ú Iúil, ámhthach, ‘sea do tháinig feabhas éigin ar chúrsaí aimsire na tíre seo i mbliana is do thug John Kearney, an fear go bhfuil Ionad Tumadóireachta Dhún na Séad aige, seans dom snámh timpeall ar Chléire. Do bhuaileamair ar an gcé i nDún na Séad go luath an mhaidin sin. Do tháining Tom McCarthy ó Shnámhaithibh Bhaile an Chuainín linn mar chriú. Do dhein Tom snámh sealaíochta trasna an Mhuir n-Iocht i mbliana mar pháirt den fhoireann sealaíochta is sine chun an Mhuir n-Iocht do thrasnáil! Chomh maith le John agus Tom do bheith ar an mbád tacaíochta, do bhí roinnt cara le John ó Penzance i gCorn na Breataine air. Do bhí an-chomhrá eadrainn-ne mar tá uncail liom-sa ag cur faoi i gCorn na Breataine, ní fada ó Penzance, is do bhí aithne ag Tom ar go leor daoine ón áit sin ó n-a laethanta sa tSeirbhís Chabhlaigh. Tar éis an chomhrá san do bheith againn, do scaoileamair seol i dtreo Chléire…